Những người tiên phong và thách thức giá bán

Dù đã có 20 doanh nghiệp được cấp phép đầu tư vào phong điện tại Việt Nam, nhưng mới chỉ có Công ty Cổ phần Năng lượng Tái tạo (REVN) đã chính thức phát điện và Công ty Cavico thì đang trong quá trình triển khai dự án. Tuy nhiên, theo ông Mai Đình Trung, Phó Trưởng ban Quản lý Dự án Năng lượng tái tạo (Bộ Công Thương), 10 năm tới, sản lượng phong điện sẽ bằng 1,75% tổng sản lượng điện của cả nước (theo ông Trung, tổng sản lượng các dự án phong điện sẽ đạt 3.500 MWh đến năm 2020, so với tổng sản lượng điện cả nước là 200.000 MWh). Con số này thoạt nhìn có vẻ nhỏ, nhưng xem chừng không phải “dễ xơi” đối với các nhà đầu tư hiện tại, khi các điều kiện phát triển cơ bản của ngành này vẫn trong giai đoạn mò mẫm và còn nhiều vấn đề phải bàn cãi.

Trước hết là câu chuyện của 2 người tiên phong: Cavico và REVN. Phải thừa nhận rằng, chưa có nhiều doanh nghiệp nội địa như 2 công ty này nhận ra tiềm năng đầu tư phong điện tại Việt Nam. 60% là tỉ lệ đầu tư Cavico dành cho phong điện, trong tất cả các mảng năng lượng tái tạo khác công ty này dự định tham gia gồm năng lượng mặt trời, điện sóng (tạo ra điện từ sóng biển kết hợp tua-bin gió). Nhưng Cavico vẫn đứng sau REVN, chủ đầu tư dự án phong điện đầu tiên của Việt Nam và chọn phong điện làm mảng kinh doanh cốt lõi.

Một cơ sở lý giải cho việc tập trung đầu tư vào phong điện của Cavico và REVN là Việt Nam có điều kiện cạnh tranh rất lớn trong lĩnh vực này, nhờ 8% diện tích lãnh thổ có vận tốc gió có thể đạt đến 7-8 m/giây ở độ cao 60 m, điều kiện lý tưởng để các tua-bin gió hoạt động.

Một thuận lợi khác là sự trợ giá của Chính phủ. Cavico và REVN đều hy vọng sẽ được trợ giá 4 cent/kWh (1 cent = khoảng 19 đồng theo tỉ giá hiện nay) khi dự án của họ hoàn tất và bán điện cho “nhà cái” EVN để hòa vào lưới điện quốc gia. Cavico mong đợi EVN sẽ mua điện của họ với giá 10-12 cent/kWh (1.900 - 2.280 đồng), còn REVN là 13 cent. Như vậy, với khoản hỗ trợ 4 cent/kWh của Chính phủ, trên lý thuyết, các nhà đầu tư chỉ cần tính toán chi phí tương ứng với mức giá bán 8-9 cent/kWh là xem như có thể yên tâm về hiệu quả kinh doanh. Thế nhưng, lúc này, mức trợ giá là bao nhiêu thì Chính phủ vẫn đang... cân nhắc.

Tuy nhiên, những thuận lợi nói trên chưa bù đắp nổi những khó khăn và áp lực tiềm tàng lên những người đi tiên phong. Một trong số đó là câu chuyện “kẻ mua thấp, người bán cao”.

Trên thực tế, EVN cho rằng, việc mua điện của REVN với giá 13 cent/kWh là điều khó khả thi. Vì theo quy định của Bộ Công Thương, khung giá mua điện hiện hành chỉ là 5,8 cent/kWh; chi phí phát sinh đối với các dự án năng lượng tái tạo là 4 cent/kWh. Như vậy, nếu cộng lại thì giá mua chỉ có thể là 9,8 cent/kWh.

Vậy nên mới phát sinh chuyện những “mẻ hàng” đầu tiên của REVN đã được đưa lên lưới điện nhưng giá thì vẫn chưa thỏa thuận được. Nhà máy Phong điện 1 ở Bình Thuận của REVN có công suất thiết kế 120 MW gồm 4 giai đoạn, tổng vốn đầu tư khoảng 77 triệu USD, đã đưa lên lưới điện 11 triệu kWh trong nửa đầu năm 2010. Vì thế, tháng 4.2010, Bộ Công Thương đã đề nghị Hiệp hội Năng lượng và Viện Năng lượng thành lập 2 tổ công tác thẩm định giá bán của REVN để có hướng giải quyết phù hợp. Nhưng cho đến nay 2 tổ công tác này vẫn chưa đưa ra quyết định nào. Điện của REVN vẫn nằm trên lưới EVN, trong khi EVN thì không biết thanh toán sao đây cho đối tác!

Cũng như REVN, Cavico đang dõi theo từng động thái của Chính phủ về giá bán điện từ năng lượng tái tạo. Nhưng may mắn hơn so với “đàn anh”, thời điểm khởi công dự án của Cavico còn xa, đến tận năm 2011.

Bao giờ cho đến tháng mười?

Trong khi thị trường quá mới thì bài toán hòa vốn hiển nhiên là mối quan tâm đầu tiên của nhà đầu tư. Bao lâu thì một dự án phong điện hòa vốn? Đối với dự án Nhà máy Điện gió Cầu Đất (ở xã Xuân Trường, thành phố Đà Lạt) của Công ty Cổ phần Năng lượng Tái tạo Cavico, ông Trương Trần Trung, Phó Giám đốc Công ty, cho rằng, sẽ hòa vốn sau 10 năm, nếu giá bán điện là 10-12 cent/kWh và được Chính phủ trợ giá 4 cent/kWh.

Bằng không, Cavico sẽ phải gánh khoản chi phí trả lãi ngân hàng rất lớn và làm ảnh hưởng đến các giai đoạn tiếp theo của dự án. Ông Trung cũng cho biết, dự án phong điện Cầu Đất có tổng vốn đầu tư 750 triệu USD, trong đó có đến 600 triệu USD vay của ngân hàng, chỉ 150 triệu USD từ vốn góp của cổ đông. Và lúc này, tâm trạng của Cavico là “chờ đợi và hy vọng”.

Còn REVN trong lúc chờ kết quả thẩm định từ Bộ Công Thương cũng đã kiếm được một nguồn thu khác “bù lỗ”. Đó là thông qua cơ chế tín chỉ giảm phát thải khí carbon (CER).

CER (Certified Emission Reduction) là tín chỉ được cấp cho những doanh nghiệp có lượng khí thải carbon thấp nhất trong lĩnh vực phát triển năng lượng trên toàn cầu. Tín chỉ này được quy đổi thành tiền nhằm hỗ trợ cho các dự án phát triển thân thiện với môi trường.

Với nhà máy phong điện ở Bình Thuận, REVN được cấp 63.000 tín chỉ. Với mức giá được trả 13 USD/CER, REVN sẽ nhận được 815.000 USD, tức chỉ bằng khoảng 1% so với tổng vốn đầu tư 77 triệu USD. Như vậy, bấu víu vào CER cũng chỉ là giải pháp tình thế.

Sự tiến thoái lưỡng nan trong cơ chế mua bán phong điện hiện nay cũng khiến cho một số nhà đầu tư quốc tế băn khoăn. Ông Juan Silvestre, Tổng Giám đốc Công ty Gamesa (Tây Ban Nha), 1 trong 3 nhà cung cấp tua-bin gió lớn nhất thế giới, bày tỏ sự trăn trở của ông về chính sách khuyến khích đầu tư của Việt Nam. Theo ông này, bên cạnh những ưu đãi về thuế, tiền sử dụng đất, khấu hao tài sản cố định, miễn thuế nhập khẩu thiết bị sản xuất dành cho các nhà đầu tư điện sử dụng năng lượng tái tạo như hiện nay, nhà đầu tư vẫn đang mong chờ một chính sách trợ giá bán điện hợp lý.

Trong khi đó, “tính minh bạch và rõ ràng hơn từ phía Chính phủ” là điều khiến ông Gillian Alexandre Huart, Phó Chủ tịch Phát triển Kinh doanh tại chi nhánh Thái Lan của tập đoàn năng lượng GDF Suez (Pháp) quan tâm hơn cả. Ông này đặt vấn đề: “Tại sao trong 2/3 số dự án năng lượng mới tại Việt Nam đều có “bóng dáng” của EVN?”.

Tuy nhiên, ông Huart cũng không giấu được sự háo hức đầu tư vào một thị trường tiềm năng như phong điện ở Việt Nam. So với Thái Lan thì sản lượng điện tiêu thụ trung bình theo đầu người của Việt Nam chưa bằng 1/3 (600 kWh, so với 2.100 kWh).

Có lẽ đó là lý do vì sao trong lúc giá bán phong điện còn nhiều tranh cãi thì Sở Kế hoạch Đầu tư Ninh Thuận cho hay, đã có một làn sóng đầu tư mới vào địa phương này, nơi có địa hình lý tưởng để xây các tua-bin gió ở độ cao 60 m. Có thể kể đến các dự án đang được xem xét cấp giấy phép như Nhà máy Phong điện Phước Hữu (do Công ty EAB Viet Wind Power TP.HCM làm chủ đầu tư với tổng vốn gần 1.500 tỉ đồng) và nhà máy của Công ty Anfinity Pacific Limited (Bỉ) với vốn đầu tư khoảng 15.300 tỉ đồng. Câu hỏi đặt ra lúc này vẫn là tốc độ cải thiện các vấn đề pháp lý có bắt kịp tốc độ tăng trưởng về lượng và chất của các dự án hay không.

GreenBiz.vn (Theo Nhịp cầu đầu tư)